Nick Levett en de kleine-sided formats: Hoe 5v5 en 9v9 Engels jeugdvoetbal vernieuwen
In de afgelopen tien jaar heeft het Engelse jeugdvoetbal een duidelijke wending genomen: de nadruk ligt steeds meer op spelvormen waarin jonge spelers vaker de bal aanraken, sneller beslissingen moeten nemen en vooral plezier beleven aan het spel. Deze koers wordt sterk gestuurd door Nick Levett, een invloedrijke opleider en denker die als FA National Development Manager (Youth & Mini‑Soccer) een nieuwe visie heeft ontwikkeld. Zijn aanpak, vaak aangeduid als de “FA kleinzijdige spelformaten”, draait om 5‑tegen‑5 en 9‑tegen‑9 spellen die passen bij de fysieke en mentale ontwikkeling van kinderen. In dit artikel duiken we dieper in Levett’s filosofie, de concrete spelvormen, de stap‑voor‑stap overgang naar het volledige 11‑tegen‑11 spel, en geven we praktische handvatten voor ouders, trainers en jonge spelers.
De visie van Nick Levett en de Engelse jeugdopleiding
Nick Levett heeft zich in de jaren 2000‑tot‑2010 op de voorgrond gemanifesteerd als de drijvende kracht achter de jeugd‑ en mini‑soccer programma’s van de Engelse voetbalbond. Als National Development Manager Youth & Mini‑Soccer was hij verantwoordelijk voor het ontwikkelen van een coherent beleid dat de basis legt voor de ontwikkeling van talent vanaf de allerminst jonge leeftijd. Zijn uitgangspunt is simpel: kinderen moeten op een leeftijd‑gepaste manier leren spelen, zodat ze vroeg leren balcontacten maken, technische vaardigheden ontwikkelen en vooral plezier ervaren. Deze uitgangspunten zijn vastgelegd in het beleidsdocument “FA‑jeugdformaten‑hervorming (beleid)” uit 2012.
De Engelse benadering, vaak aangeduid als "England DNA", legt een sterke nadruk op balbezit en een game‑based benadering. In plaats van te focussen op geïsoleerde technische oefeningen, worden spelers uitgedaagd om in een spelcontext beslissingen te nemen, ruimte te creëren en te reageren op tegenstanders. De Elite Player Performance Pathway (EPPP) ondersteunt deze visie met een gestructureerde fasering en een category‑audit die clubs aanspoort om hun jeugdstructuur te professionaliseren. Binnen dit raamwerk is de introductie van kleine‑sided formats een cruciaal element: ze bieden een gecontroleerde omgeving waarin de principes van England DNA tot leven komen, terwijl ze passen bij de fysieke en cognitieve ontwikkelingsstadia van de jeugd.
Kleine‑sided formats: 5v5 en 9v9 in de praktijk
De kern van Levett’s reform bestaat uit twee spelvormen: 5‑tegen‑5 en 9‑tegen‑9. Beide formats worden gespeeld op verkleinde velden, met aangepaste afmetingen die zorgen voor een hogere dichtheid van spelers per vierkante meter. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor individuele balcontacten en minder tijd om de bal kwijt te raken. In een 5v5‑wedstrijd, bijvoorbeeld, wordt een veld van ongeveer 30 × 20 meter gebruikt, met twee kleine doelen. Het aantal spelers per team zorgt ervoor dat elk kind gemiddeld drie tot vier keren per wedstrijd de bal raakt, een veel hoger aantal dan in traditionele 11‑tegen‑11 trainingen voor dezelfde leeftijdsgroep.
De 9v9‑variant wordt meestal geïntroduceerd wanneer spelers rond de leeftijd van U9‑U11 komen. Het veld wordt iets groter (bijvoorbeeld 45 × 30 meter) en er zijn nog steeds twee doelen, maar de extra vier spelers per team betekenen dat de spelstructuur iets meer lijkt op het volledige veld. Toch blijft de nadruk op balcontact en snelle besluitvorming behouden. Trainers merken vaak dat kinderen in een 9v9‑setting meer ruimte hebben om combinaties te oefenen, maar toch genoeg druk ervaren om hun technisch vermogen te testen.
Beide formaten hebben een gemeenschappelijk doel: het maximaliseren van plezier en technische ontwikkeling. Door de kleinere veldgrootte en het lagere aantal spelers ontstaat er meer ruimte om te dribbelen, passen en schieten, waardoor kinderen sneller leren hoe ze met de bal moeten omgaan onder druk. Bovendien stimuleert het format een natuurlijke samenwerking tussen spelers, omdat elke speler een cruciale rol heeft in het verdedigen en aanvallen. Deze dynamiek sluit naadloos aan bij de England DNA‑principes van balbezit en spelintelligentie.
Van buitenspel tot volledige 11‑tegen‑11: de ontwikkelingsstappen
Een van de markante elementen in de Engelse jeugdstructuur is de gefaseerde introductie van het buitenspel (offside). Het buitenspel wordt doorgaans pas rond de leeftijd van U11 geïntroduceerd. Dit is geen willekeurige keuze; op dit moment hebben de meeste kinderen een voldoende ontwikkeld begrip van positie en ruimte, waardoor ze de complexiteit van het buitenspel kunnen verwerken zonder overweldigd te raken. In de 5v5‑ en 9v9‑formaten wordt het buitenspel vaak eerst weggelaten, zodat de focus volledig kan liggen op het leren van basistechniek en spelinzicht.
Rond U13 maakt de overgang plaats naar het volledige 11‑tegen‑11 spel. Tegen die tijd zijn de spelers gewend geraakt aan grotere veldgroottes, meer spelers per team en de tactische nuances van het buitenspel. De overgang wordt ondersteund door een geleidelijke uitbreiding van het veld en een stapsgewijze introductie van meer geavanceerde spelregels. Trainers gebruiken vaak een hybride vorm, waarbij ze nog steeds kleine‑sided oefeningen integreren in de training, maar nu met het volledige aantal spelers op een groter veld. Deze aanpak zorgt ervoor dat de technische en tactische vaardigheden die in de kleinere formats zijn ontwikkeld, direct kunnen worden toegepast in de volledige wedstrijdsituatie.
Het resultaat is een soepele ontwikkeling van de speler: vanaf de eerste jeugdjaarjaren worden ze ondergedompeld in een spelomgeving die is afgestemd op hun leeftijd, waarna ze geleidelijk worden blootgesteld aan de complexiteit van het volledige spel. Deze opeenvolgende stappen zorgen ervoor dat kinderen niet alleen technisch vaardig worden, maar ook een goed spelinzicht ontwikkelen, waardoor ze beter voorbereid zijn op de eisen van het seniorvoetbal.
Praktische tips voor ouders, trainers en jonge spelers
1. Kies de juiste spelvorm voor de leeftijd. Voor kinderen tot ongeveer 8 jaar is 5v5 de ideale start; vanaf 9 tot 11 jaar brengt 9v9 meer variatie en ruimte voor combinaties. Houdt de veldgrootte en het aantal spelers in de gaten zodat elke speler voldoende balcontact krijgt.
2. Focus op plezier en balcontact. Laat technische oefeningen aansluiten bij een spelcontext. Een oefening als "dribbel rond een kegel" wordt nog effectiever wanneer je er een kleine wedstrijd van maakt waarbij elke speler moet dribbelen en passen om een doel te scoren.
3. Introduceer het buitenspel geleidelijk. Wacht tot de spelers rond U11 zijn voordat je het buitenspel in de training opneemt. Begin met simpele situaties (bijvoorbeeld één aanvaller en één verdediger) en bouw langzaam uit naar meer gecompliceerde opstellingen.
4. Houd de overgang naar 11v11 in het oog. Vanaf U13 kun je beginnen met het combineren van kleine‑sided oefeningen in een groter veld. Laat spelers bijvoorbeeld eerst een 9v9‑wedstrijd spelen en voeg daarna een extra paar spelers toe om te wennen aan de volledige teamgrootte.
5. Betrek ouders bij de ontwikkeling. Leg uit waarom kleine‑sided formats belangrijk zijn en hoe ze bijdragen aan meer balcontact en plezier. Wanneer ouders de filosofie begrijpen, kunnen ze hun kinderen beter ondersteunen, bijvoorbeeld door na de training een bal mee naar huis te nemen voor extra vrije spel.
6. Observeer en geef gerichte feedback. Let op hoeveel balcontact elke speler krijgt en welke technische aspecten nog verbetering behoeven. Geef positieve, concrete feedback (“Goed gepast, nu kun je de bal nog sneller volgen”) in plaats van algemene opmerkingen.
7. Gebruik spelgerichte doelen. In plaats van alleen te tellen hoeveel schoten er zijn, kun je een spelopdracht geven zoals “Elke keer dat een speler een pass maakt die leidt tot een doelpunt, krijgt het team een bonus”. Zo blijft de focus op samenwerking en technisch spel.
Door deze tips toe te passen, kunnen trainers en ouders een omgeving creëren waarin de principes van Nick Levett en de Engelse jeugdopleiding tot leven komen, waardoor jonge spelers zich op een plezierige en effectieve manier ontwikkelen.
Met een duidelijke stap‑voor‑stap aanpak, van 5v5 tot 11v11, en een voortdurende focus op balcontact, techniek en plezier, biedt de aanpak van Nick Levett een solide basis voor de volgende generatie voetballers. Door de juiste spelvormen te kiezen, het buitenspel op het juiste moment te introduceren en ouders actief te betrekken, wordt de ontwikkeling van elk kind geoptimaliseerd. De kleine‑sided formats zijn meer dan een trainingsmethode: ze vormen een filosofie die de basis legt voor een levenslange liefde voor het spel en een technische en tactische scherpzinnigheid die nodig is op elk niveau van het voetbal.